مفاهیم درآیینه مثال¬های زنده ، امید محمدیمقررات و فرهنگ آپارتمان نشینی ، ابراهیم مشعوف - مسلم قزل بیگلو
 
مقدمه¬ای بر بازسازی مفهومی در مطالعات برنامه درسی ، سیروس منصوری/دکتر ستار باقری/سمیه شوقی لشکاجانی
مشاهده تصوير سايز كامل
قيمت هر واحد (عدد): 120,000 ریال
نام کالا: مقدمه¬ای بر بازسازی مفهومی در مطالعات برنامه درسی ، سیروس منصوری/دکتر ستار باقری/سمیه شوقی لشکاجانی
کد کالا: 119
پرسش در مورد محصول: پرسيدن يك سوال درباره اين كالا
 
توضيحات بيشتر:

نام کتاب: مقدمه­ای بر بازسازی مفهومی در مطالعات برنامه درسی

مؤلفین: سیروس منصوری، دکتر ستار باقری و سمیه شوقی لشکاجانی

{: صفحه آرا: الهام سماواتیان

{ناشر: اندیشه سبز نوین، 66973277- 66463518

{ناشر همکار: اندیشه عصر

{شابک: 978-600-8106-16-6

 

مرکز پخش: اندیشه سبز نوین- مشعوف

تهران- میدان انقلاب- خیابان منیری جاوید (اردیبهشت)- ساختمان اردیبهشت- پلاک 71- طبقه اوّل.

تلفن: 66463518                      دورنویس: 66973278

www.bookeshop.ir


مقدمه

برنامه درسی به عنوان یک رشته علمی در حال جشن گرفتن عمر صد سالگی خود
می­باشد، گرچه هنوز برخی صاحب­نظران از واژه نو پا بودن این علم سخن می­گویند؛ اما به نظر می­رسد این علم در حال پختگی و بلوغ می­باشد زیرا در این حوزه علمی بسیاری از نظریه­پردازان و کنشگران با رویکردهای مختلف ظهور و بروز نموده­اند از طریق ارائه
ایده­های خود در قالب رویکرد، نظریه، و گفتمان­سازی این حوزه علمی را بارور ساخته و مفروضات جدیدی را وارد آن نموده­اند. اما اگر بخواهیم تاریخچه­ی صد ساله­ی این حوزه علمی را در قالب سه موج و جنبش بررسی کنیم و آن را به صورت مختصر توضیح دهیم، ایده پاینار مبنی بر سه موج و سه سنت غالب بر این رشته مناسب به نظر می­رسد.

اولین جنبش و یا موج غالب بر این رشته را موج سنت گرایی می نامند در این دوره رویکرد اصلی متخصصان این حوزه علمی یک رویکرد تکنیکی و خطی به برنامه درسی بود، به عبارت دیگر متخصصان و صاحب نظران این دوره به دنبال برنامه­ریزی درسی[1] بودند تا علم مطالعه برنامه درسی[2] و لذا سعی داشتند تا با نگاهی فنی و خطی به مدارس و دانشگاه­ها، اصول برنامه­ریزی درسی را، از جمله طراحی، تدوین و اجرای برنامه­های درسی پیاده­سازی کنند که از صاحب­نظران این جنبش می­توان به بابیت، تایلر، تابا و ... اشاره نمود که نگاه کاملا تکنیکی و خطی به برنامه درسی داشتند. این نگاه از بعد زمانی بیشترین دوره تاریخ شکل­گیری این رشته را به خود اختصاص داده و مدت زمان زیادی بودی که سایه سنگین فن­گرایی و برنامه­ریزی درسی در این حوزه علمی حاکم بود و البته هنوز هم این نگاه کم و بیش وجود دارد و حتی عنوان رشته "برنامه­ریزی درسی" در مقابل "مطالعات برنامه درسی" که تاکنون در کشور ما به­کار گرفته می­شود، نمادی از وجود سایه سنگین این موج و سنت بر رشته مطالعات برنامه درسی می­باشد.

دومین جنبش و موجی که در رشته مطالعات برنامه درسی مطرح شده، موج  علم­گرایی[3] بوده است پاینار این موج را تجربه­گرایی مفهومی نام نهاده است. این موج که منبعث از سایه سنگین علم­گرایی کمّی بر علوم انسانی طی یکی دو دهه میانی قرن بیستم بوده، باعث شده که متخصصان حوزه برنامه درسی به این فکر بیفتند که این رشته علمی کم بُنیه و بی­تاریخ نیز به تبعیت از این موج باید به روش­های کمّی صِرف مورد نظر متخصصان علوم اجتماعی که همان فرضیه­آزمایی کمّی و علم گرا می­باشد، متوسل شود و این موارد را در کار خود به عنوان اصلی­ترین شیوه کار نشان دهند. در این موج وسنت علمی که در دوره­ای، این رشته را به خود مشغول داشته، توجه صِرف به تدوین فرضیه، جمع­آوری داده بدون پیش­داوری و سپس آزمون فرضیه مشابه رویکرد کمّی در سایر حوزه­های علوم اجتماعی مطرح می­شود. افرادی چون رید و واکر[4] را می­توان اصلی­ترین حامیان این موج علمی  در رشته مطالعات برنامه درسی دانست. تفاوت این موج با موج سنت­گرا در این است که در موج اول متخصصان از اصول تکنیکی و خطی برای طراحی و تدوین برنامه­های درسی همت می­گماشتند و سعی داشتند به کنشگران برنامه درسی اصولی کلی ارائه کنند که آنها بتوانند در طراحی و تدوین برنامه درسی در عمل، موفق عمل کنند. در حالی که در موج تجربه­گرای مفهومی برای رسیدن به پاسخ سوالات در حوزه برنامه درسی نیاز به بررسی و پژوهش به صورت کمّی و به عبارت دیگر
فرضیه­آزمایی تجربی بود. بخشی از رفتارهای حرفه­ای به خصوص در حوزه تحقیقات برنامه درسی که توجه صرفشان به فرضیه­آزمایی است را می­توان در این دسته قرار داد.

سومین و آخرین موج و جنبشی که در این علم مطرح شده و هنوز نیز ادامه دارد، موج بازسازی مفهومی یا بازسازی­گرایی مفهومی یا باز­مفهوم­گرایی[5] است. این موج و سنت علمی از دهه هفتاد وارد حوزه برنامه درسی گردید و تاکنون به صورت قدرتمندی نگاه به مطالعات برنامه درسی را تغییر داده است. نگاه اصلی این جنبش این است که نمی­توان برنامه درسی را امری خنثی یا یک تکنیک دانست. بلکه برنامه­درسی به عنوان یک رشته، برگرفته از متن جامعه و فرهنگ است و در نتیجه یک متن سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پیچیده است و به عنوان یک حوزه چند بعدی مطرح است. در این موج یا جنبش علمی یکی از موضوعات دیگری که مطرح می­شود، انعطاف­پذیری و عدم پیروی از قوانین کلی برای همه گروه­ها و افراد است. در برنامه درسی با رویکرد بازسازی مفهومی برای هر دانش­آموز با توجه به پس­زمینه­های فردی، خانوادگی، فرهنگی و سیاسی یک برنامه درسی منحصر به فرد لازم است. در این رویکرد برنامه درسی امری تجویزی نیست، بلکه از طریق کنشگران تعریف می­شود، لذا سیّالیت یکی از ویژگی­های برنامه­های درسی در این جنبش می باشد. صاحب نظران انتقادی[6] در حوزه مطالعات برنامه درسی از جمله اپل و مک لارن و پدیدارشناسانی همچون گرین و پاینار را می­توان پیش برنده این جنبش و موج علمی در برنامه درسی دانست.

اگر چه این جنبش علمی ممکن است عملاً کنشگران برنامه درسی، معلمان، مدیران مدارس و یا برنامه­ریزان درسی را به خصوص در کشورهای در حال توسعه مثل کشور ما را درگیر خود نکرده باشند و این کنشگران به صورت چشمگیری این چارچوب را به دلایل مختلف در عمل پیاده نکنند، با این حال فهم این رویکرد و حرف و حدیث­ها و پیام­های این جنبش که هم­اکنون در محافل علمی و در بین متخصصان این علم به عنوان رویکرد غالب حداقل به صورت نظری مطرح می­باشد، خالی از فایده نمی­باشد. لذا در این نوشتار سعی­ می­شود برخی از مباحث مربوط به این جنبش را در قالب مقالات یا
بخش­هایی از کتاب­های اثرگذار در این حوزه به خوانندگان ارائه دهیم.

در بخش اول کتاب، مقاله­ای از پایناز با عنوان بازسازی مفهومیِ مطالعات برنامه درسی گنجانده شده است، گر چه تاریخ نگارش مقاله قدیمی است، ولی این مقاله یکی از اثرگذارترین مقالات در تبیین جنبشهای مطرح شده در حوزه مطالعات برنامه­درسی بوده و به نوعی سرآغار مطرح شدن آخرین موج یعنی موج بازسازی مفهومی می­باشد. در این مقاله نویسنده سعی کرده سه موج مطرح شده در مطالعات برنامه درسی، دوره­های اثرگذاری آنها، مفاهیم و کلید واژه­های آنها، محافل علمی آنها و ... را روشن سازد.

در بخش دوم سعی شده از اثرگذاری نظریه انتقادی بر برنامه درسی صحبت به میان بیاید. در این مقاله نگارنده کوشیده­ چگونگی اثرگذاری نظریه انتقادی را در نظریه­پردازی در حوزه مطالعات برنامه درسی مورد سؤال قرار داده و نظریه هایی چون بازتولید، مقاومت و برنامه درسی پنهان را به عنوان نظریه­های برخاسته از نظریه انتقادی در دل برنامه درسی را روشن سازد. علاوه بر این، سعی شده دلالت­های این نظریه را نیز مطرح کند. علت نگارش مقاله مورد نظر از آن جهت است که یکی از کلید واژه­های اصلی موج بازسازی مفهومی مطالعات برنامه درسی عدم خنثی بودن برنامه درسی است. به عبارت دیگر در این جنبش برنامه درسی را اساساً یک مقوله سیاسی می­دانند.

در بخش سوم، نگارنده سعی نموده عناصر برنامه درسی را از نگاه دو متخصص نقاد؛ یکی با نگاه نئومارکسیستی[7] و دیگری با نگاه عملگرا[8] مطرح کند. به دلیل اثرگذاری­های نقادانه دیوئی و فریره به عنوان دو صاحب­نظر و فیلسوف برنامه درسی، دیدگاههای آنها درباره عناصر برنامه درسی مورد بررسی و تبیین قرار می­گیرد.

در بخش چهارم، سعی شده یکی از بخش­های کتاب تأثیرگذار معلمان و متون[9] اثر مایکل اپل[10] تحت عنوان کنترل کار معلمان ارائه شود. در این فصل، مایکل اپل به عنوان یک نظریه­پرداز انتقادی و سیاسی سعی دارد با نگاهی نقادانه به این مسئله بپردازد که کار معلمان روز به روز با کنترل­های دولتی و سازمان یافته بیشتر مواجه شده است و در نتیجه به بهانه­های مختلف و در قالب عقلانی­سازی برنامه درسی و آموزش، از معلمان مهارت­زدایی می­شود.

در بخش پنجم نیز به بخشی از کتاب تصورات تربیتی اثر الیوت آیزنر با عنوان سه نوع برنامه درسی که همه مدارس آن را تدریس می­کنند، ارائه شده است. در نگاه سنت­گرا و علم­گرا، برنامه درسی یک شیوه خطی و تکنیکی دارد و از نظر این گروه برنامه درسی عمدتاً از طریق برنامه درسی آشکار یا آنچه عملاً در محتوای مشهود وجود دارد، قابل بررسی است. اما بسیاری از متخصصان در رویکردهای نرم و بازسازی مفهومی این باور را قبول ندارند. دو گروه در این زمینه متفق­القول هستند. گروه اول؛ نظریه پردازان انتقادی هستند که بر برنامه­درسی پنهان تأکید دارند که در بخشی از این کتاب به آن اشاره می­شود. گروه دوم که معتقدند علاوه بر محتوای آشکار، باید به سایر برنامه­هایی که ناخواسته یا در شرایط خاص آموزش مدرسه ای ممکن است ارائه شود، توجه کرد؛ طرفداران برنامه درسی ضمنی و محذوف هستند. از پیشروان این مبحث پروفسور آیزنر است. وی در این بخش از کتاب خود به سه نوع برنامه درسی اشاره می­کند که مدارس خواسته یا ناخواسته به تدریس آن می پردازند که مورد دوم وسوم آن یعنی برنامه درسی ضمنی و محذوف موضوعاتی است که به نوعی نگاه بازسازی گرایان مفهومی را در دل خود دارد.

در فصل ششم نیز مقاله­ای از ماکسین گرین آورده شده که می­تواند بعد شخصی­سازی برنامه درسی را به خوبی نشان دهد. در این مقاله گرین سعی کرده به کمک تمثیل و با نزدیک شدن به حوزه ادبیات و نقادی برنامه درسی را به عنوان یک مسیر کلی که هر دانش­آموز به شیوه خاص خود می­تواند در این جریان سیر کند، بررسی کند.

آخرین بخش نیز با عنوان انواع و مبانی خبرگی و نقادی آموزشی است که به عنوان یک روش ارزشیابی و یک روش پژوهش به حساب می­آید. در نگاه سنت­گرا و تجربه­گرا برمبانی نشانه­های کمّی و قابل اندازه­گیری می­توان به سنجش دستاوردهای یادگیری و ارزشیابی از نظام آموزشی دست زد. در مقابل در نگاه آیزنرو با چارچوب نقادی آموزش، ببینش و ارزشیابی به صورت کیفی دارای اهمیت است که فهم این رویکرد می­تواند برای علاقه­مندان به بازسازی مفهومی مفید باشد.

کتاب حاضر می تواند برای علاقه مندان به برنامه درسی شامل اساتید، مدیران آموزش، معلمان و دانشجویان علوم تربیتی بخصوص دانشجویان برنامه­ریزی درسی مفید باشد. در پایان مترجمان خرسند خواهند بود نقطه نظرات خوانندگان را در رابطه با کتاب دریافت، و از آن­ها استفاده کنند. لذا خواهشمند است نقطه نظرات خود را به آدرس الکترونیکی آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسکریپت دارید ارسال نمایید.

 

سیروس منصوری

دکتر ستار باقری

سمیه شوقی لشکاجانی

 

 

فهرست

 

بخش اول: بازسازی مفهومی مطالعات برنامه درسی            ویلیام پاینار. 3

سنت‌گرایان................................................................................................................................ 5

تجربه‌گرایان مفهومی.................................................................................................................. 9

بازسازی‌گرایان مفهومی............................................................................................................ 14

نتیجه‌گیری ............................................................................................................................. 17

منابع......................................................................................................................................... 20

بخش دوم: تاثیر نظریه انتقادی بر نظریه­پردازی در حوزه مطالعات برنامه درسی...... 23

مفهوم نظریه انتقادی و ریشه‌های آن...................................................................................... 25

نظریه‌های برنامه درسی منبعث از نظریه انتقادی.................................................................. 27

نظریه بازتولید......................................................................................................................... 28

نظریه مقاومت.......................................................................................................................... 31

برنامه‌ درسی پنهان................................................................................................................. 35

نقدهای مطرح شده بر نظریه انتقادی..................................................................................... 37

راهکارهای نظریه­پردازان انتقادی برای تربیت و برنامه درسی رهایی بخش........................... 38

نتیجه‌گیری............................................................................................................................... 40

منابع ........................................................................................................................................ 41

بخش سوم: رویکرد انتقادی به تعلیم و تربیت از دیدگاه جان دیوئی و پائولو فریره و دلالت­های تربیتی آن در برنامه­درسی    45

مقدمه...................................................................................................................................... 46

بررسی آراء و نظریات دیویی................................................................................................... 47

بررسی آراء و نظریات فریره.................................................................................................... 53

مقایسه با بحث........................................................................................................................ 61

منابع........................................................................................................................................ 65

بخش چهارم: کنترل کار معلمان               مایکل اپل... 69

اجیرسازی: طبقه اجتماعی و جنسیت..................................................................................... 70

دانش علمی و کنترل برنامه‌های درسی.................................................................................. 73

یادداشتی بر مسئله دولت........................................................................................................ 76

مشروعیت بخشی به مداخله................................................................................................... 78

فشردگی و تدریس................................................................................................................... 79

حرفه و جنسیت....................................................................................................................... 82

مقاومت جنسیتی..................................................................................................................... 84

کار و جنسیت و تدریس.......................................................................................................... 86

منابع ....................................................................................................................................... 88

بخش پنجم: سه نوع برنامه درسی که همه مدارس، آن را تدریس می­کنند    الیوت آیزنر. 89

برنامه درسی آشکار و ضمنی.................................................................................................... 90

برنامه درسی محذوف............................................................................................................. 106

منابع....................................................................................................................................... 116

بخش ششم: برنامه درسی و هشیاری      ماکسین گرین... 117

افشاگری، بازسازی، زایش....................................................................................................... 121

برخی دیدگاههای جایگزین................................................................................................... 124

یادگیری- روشی برای جهت‌دهی.......................................................................................... 127

ارتباط دهی ........................................................................................................................... 132

منابع...................................................................................................................................... 136

بخش هفتم: انواع و مبانی خبرگی و نقادی آموزشی      الیوت آیزنر. 139

رابطه نقادی آموزشی با خبرگی آموزشی............................................................................... 144

نقادان چه کاری انجام می‌دهند............................................................................................ 148

دانش استدلالی و غیراستدلالی............................................................................................. 150

چهاربعد نقادی آموزشی........................................................................................................ 153

بعد توصیفی نقادی آموزشی.................................................................................................. 153

بعد تفسیری نقادی آموزشی.................................................................................................. 154

بعد ارزشیابانه نقادی آموزشی............................................................................................... 155

تفاوتهای بین شیوه‌های پژوهش کمی و کیفی...................................................................... 158

اعتبار، پایایی، تعمیم‌پذیری و دیگر مسائل مربوط به استنتاج............................................. 159

ثبات ساختاری........................................................................................................................ 160

کفایت ارجاعی....................................................................................................................... 162

آیا می‌توانم نتایج نقادی آموزشی را تعمیم داد؟.................................................................... 167

نقاد آموزشی کسیت؟............................................................................................................ 168

منابع...................................................................................................................................... 173

تصاوير محصول :
 

 
نمايش سبد خريد
سبد خريد شما در حال حاضر خالی می باشد.

جستجوی پیشرفته

نماد اعتماد الکترونیکی